Kompendium wiedzy o Festiwalu Kultury Ekologicznej „EKO” – Józefów na Roztoczu
Ogólnopolski plenerowy festiwal piosenki literackiej, ekologii i turystyki. Bezpłatny wstęp. Organizator: Miejski Ośrodek Kultury w Józefowie.
1. Geneza festiwalu
Festiwal narodził się w sierpniu 1993 roku z inicjatywy Roztoczańskiej Grupy Ekologicznej skupionej wokół Janka Białego. Młodzi ludzie chcieli stworzyć imprezę, która połączy promocję Józefowa i Roztocza z troską o środowisko naturalne.
Przełom nastąpił, gdy do projektu dołączył Jan Kondrak — lubelski bard, polonista, współzałożyciel Lubelskiej Federacji Bardów. To on wymyślił formułę festiwalu „z ekologią w nazwie” i jako szef artystyczny nadał mu ogólnopolski charakter, łącząc piosenkę literacką z edukacją ekologiczną. Po raz pierwszy wystąpił na „józefowskiej scenie pod sosnami” we wrześniu 1993 roku.
Od II edycji (1994) festiwal ma część konkursową. Początkowo obejmowała dwie kategorie — piosenkę literacką i rockową — z czasem poszerzone o folk, hip-hop i nowe nurty. Przez lata festiwal wyrósł z kameralnego koncertu w wydarzenie przyciągające kilka tysięcy widzów z całej Polski.
Dyrektor MOK od 1993 roku: Beata Zaśko.
2. Cele festiwalu
- Propagowanie szeroko rozumianej piosenki literackiej o wysokich walorach artystycznych
- Promocja młodych twórców i wykonawców
- Inspirowanie młodych talentów do własnych poszukiwań artystycznych
- Konfrontacja dokonań twórczych
- Nominacja do Studenckiego Festiwalu Piosenki w Krakowie
- Pobudzanie świadomości ekologicznej
- Promocja walorów turystycznych miasta i gminy Józefów
3. Kalendarium edycji
| Edycja | Rok | Data | Miejsce | I nagroda / Grand Prix | Gwiazdy i goście specjalni |
|---|---|---|---|---|---|
| I | 1993 | 4.09 | scena plenerowa „pod sosnami” | — (tylko koncerty) | Jan Kondrak, Jagoda Naja, Bartłomiej Abramowicz, Marek Andrzejewski, Igor&BBK |
| II | 1994 | 19–20.08 | remiza strażacka (ulewa) | Katarzyna Smyk (Lubartów) | Jan Wołek, Andrzej Pałczyński, Jan Kondrak z Zakonem |
| III | 1995 | 18–20.08 | — | I akustycznie: Chant Moulin (Ukraina); I elektrycznie: Electric Blues Band, Marek Dyjak | Zdrowa Woda, Nocna Zmiana Bluesa, Scheda po Dziadku, Blues Beer Drinkers |
| IV | 1996 | 16–18.08 | — | I soliści: Marzena Lamch, Jolka Sip; I zespoły: Yaquzi, Jeszcze Jedno Takie Trio | Screwed Up, Electric Blues Band, BBK, KRAMA (Białoruś), Kondrak i Zakon |
| V | 1997 | 15–17.08 | — | I (bez prądu) ex aequo: Sambor Dudziński, Jacek Musiatowicz; I (z prądem) nie przyznano | Proletaryat, BBK, Dima Chaaback, Jolanta Sip, Marek Dyjak, teatr Performer |
| VI | 1998 | 14–16.08 | — | Folk: Młodzi Janowiacy; pios. lit.: A. Legieć, Z. Muzolf, J. Chojnacki; rock: Antykwariat, Galeria, Synscope Apple | Antonina Krzysztoń, Pankharita, Igor Jaszczuk, Marcin Różycki, Jan Kondrak, Zbigniew Sekulski i Stacja Otryt |
| VII | 1999 | 14–15.08 | — | Katarzyna Wysocka (Rachanie) | Czerwony Tulipan, Lubelska Federacja Bardów |
| VIII | 2000 | 12–13.08 | — | Drewutnia (I folk); Samhain (II folk); Michał Fałkiewicz (II pios. lit.) | Raz Dwa Trzy, LFB, Przemysław Goc „Titilo”, Ryszard Borkowski |
| IX | 2001 | 18–19.08 | — | Nic Wielkiego, Yez Kiez Sirumen; Magdalena Celińska (II) | Renata Przemyk, LFB, Konwój; goście Kondraka: Rogucki, Sarakina, Buki, Taklamakan, Ania z Zielonego Wzgórza |
| X | 2002 | 24–25.08 | — | Dominik Rogalski, Sylwia Kołowiecka (pios. art.); Bernard Gaworczyk (hip-hop) | Oddział Zamknięty, Budučnost (Jugosławia), Pankharita, koncert X-lecia „Wiszący ogród” |
| XI | 2003 | 23–24.08 | — | Małgorzata Marczak (Kielce) | Krzysztof Zalewski, Czerwone Gitary, LFB |
| XII | 2004 | 14–15.08 | — | Dominika Buczek (Kraków); III: Mariusz Oziu Orzechowski | Skaldowie, Klub Dobrej Piosenki, LFB w 25. rocznicę śmierci Stachury, Pizza Łomot |
| XIII | 2005 | 13–14.08 | — | Justyna Łysak i Michał Fałkiewicz (równorzędne I) + nominacje SFP | Monika Brodka, Brathanki, LFB, Federacja, Bohema, Pizza Łomot |
| XIV | 2006 | 19–20.08 | boisko SP | Ilona Sojda — Grand Prix; I: Piotr Dąbrówka, Klezmafour | Lech Janerka, LFB, Robert Kasprzycki, Dzień Drogi Stąd |
| XV | 2007 | 18–19.08 | — | Sami Swoi (Józefów) | Bartek Wrona, Eleni, rewia Leopolis (Lwów), Vanila |
| XVI | 2008 | 16–17.08 | — | Jacek Kadis, YAGO; II: Starcy, Dariusz Rubin | Gosia Andrzejewicz, Lombard, Relictoens, Babylon |
| XVII | 2009 | 15–16.08 | — | KLUCZE (Lublin) — Grand Prix | Ola Ost, Łukasz Zagrobelny |
| XVIII | 2010 | 14–15.08 | — | Couleur Cafe (Lublin); II: Rzeźniak–Pospieszalski; III: The Brothers, Kitaszewska | Haydamaky (Ukraina), Klucze, Sonante, PaulLa, Rzemyki |
| XIX | 2011 | 13–14.08 | — | Trio z Szuru — Grand Prix; I: Lia Fail | Łzy, Alice, Couleur Cafe, GOORAL |
| XX | 2012 | 11–12.08 | boisko SP / „Pod Sosnami” | Agata Klimczak (Kraków) + nominacja 48. SFP | Lombard, Ewa Farna, LFB, Ola Ost, Natalia Rzeźniak |
| XXI | 2013 | 10–11.08 | boisko SP | Quasimodo (Lublin) — nagroda jedyna | Video, Orchidea (Czechy), Brakim, Agata Klimczak; rajd rowerowy 65 km |
| XXII | 2014 | 9–10.08 | boisko SP | Grzegorz Paczkowski (Warszawa); II: Agnieszka Ozon; III: Aleksandra Abramczyk | Enej, Baciary, Jacek i Michał Musiatowicz, Quasimodo, Spring Rolls |
| XXIII | 2015 | 8–9.08 | boisko SP | Izabela Szafrańska i Paweł Sokołowski (Białystok) | Lemon, Zbóje, Basta |
| XXIV | 2016 | 20–21.08 | boisko SP | Kamil Szymański (Grabowica) + nominacja 52. SFP | IRA, Don Vasyl Junior, Navigator, Mus, Cliver |
| XXV | 2017 | 19–20.08 | scena plenerowa „Pod Sosnami” | Dawid Gębala (Zamość) + nominacja SFP | TSA, LFB, Zła Wola, Megustar, Kapela Rzemyki, Góralska Kapela Beskid |
| XXVI | 2018 | 18–19.08 | boisko SP / „Pod Sosnami” | Andriej Kotin (Zielona Góra); 3 nominacje SFP | Varius Manx, Zbigniew Sekulski, Nowator, Head Vision, KSU, Plastyka |
| XXVII | 2019 | 10–11.08 | „Pod Sosnami” | Jakub Zuckerman (Kraków) + nominacja SFP | Andrzej Rybiński, Kombi, Piotr Szymański i Defis, Gośka, Stream of Silence |
| — | 2020 | — | — | edycja odwołana (pandemia COVID-19) | — |
| XXVIII | 2021 | 7–8.08 | Rynek Miejski (wersja ograniczona) | „Cztery Pory Miłowania” (Choczewo) + nominacja 57. SFP | Michał Pastuszak & Bard Band, Joryj Kłoc (Lwów), Kabaret Szara Eminencja, Bimber Boys, LFB |
| XXIX | 2022 | 13–14.08 | „Pod Sosnami” (powrót) | Mariusz „Oziu” Orzechowski (Hajnówka); nominacja: Karolina Szeremeta | Liber & Mezo, DJ Hubertus, Mchem Porosło, Red Lips, Motif |
| XXX | 2023 | 12–13.08 | „Pod Sosnami” | Atawizm; II: Patrycja Wilgos i Suma Pragnień; 3 nominacje do SFP | Federacja, Szymon Wydra & Carpe Diem, Hajda Banda, Machina, Piersi |
| XXXI | 2024 | 10–11.08 | „Pod Sosnami” → Rynek | Duet „Przedwieczór” + nominacja SFP; II: Milewska & Czech; III: Kaher Zawadzka | Wojciech Cugowski, The Suits, Anioły, Rokker, InoRos, Rzemyki, Piotr Szymański |
| XXXII | 2025 | 9–10.08 | Rynek Miejski (300-lecie Józefowa) | Julia Milewska & Michał Czech (Lublin); nominacje: Jaśmin, Piotr Zemanek | Renata Przemyk feat. Dagadana, LFB, Madstone, Iskra, Hania Pieczykolan, Ola Nizio, DJ Garfii |
| XXXIII | 2026 | 8–9.08 | do ogłoszenia | do ogłoszenia | do ogłoszenia |
4. Historia i ewolucja festiwalu
Festiwal przez lata rozwinął się z kameralnego koncertu w ogólnopolskie wydarzenie kulturalne:
- 1993 — I edycja: koncerty dla garstki ludzi na scenie „pod sosnami”
- 1994–1998 — wprowadzenie części konkursowej (piosenka literacka i rockowa, później także folk i nowe nurty); część edycji trzydniowych
- 1999 — festiwal na stałe przechodzi na formułę dwudniową
- 2000–2010 — lata świetności z gwiazdami wielkiego formatu (Raz Dwa Trzy, Renata Przemyk, Oddział Zamknięty, Lombard)
- 2012–2019 — stałe jury (Jan Poprawa, Jan Kondrak, Bożena Dudzińska, Piotr Szymański), nagrody z nominacjami do Studenckiego Festiwalu Piosenki w Krakowie
- 2020 — jedyna odwołana edycja (pandemia COVID-19)
- 2021 — powrót w ograniczonej formule na Rynku Miejskim
- 2022 — powrót na plenerową „Scenę pod sosnami”
- 2025 — XXXII edycja połączona z obchodami 300-lecia Józefowa
Statystyki (dane organizatora): przez 30 lat w konkursach wystąpiło łącznie 283 podmioty wykonawcze, a w koncertach wzięło udział ok. 120 artystów.
Ekologia to nieodłączny element festiwalu — od początku towarzyszą mu prelekcje, pokazy multimedialne, degustacje zdrowej żywności i pokazy mody ekologicznej.
5. Jury — skład na przestrzeni lat
| Juror | Okres w jury |
|---|---|
| Jan Poprawa (krytyk muzyczny, Kraków) | od III (1995) — stały przewodniczący |
| Bożena Dudzińska (Teatr „Performer”, Lubiąż) | XV (2007) – XXVI (2018) |
| Piotr Szymański (muzykolog, lider zespołu „Oni”) | XV (2007) – XXVI (2018) |
| Dariusz Turecki (Radio Lublin) | III (1995) – XII (2004) |
| Jan Kondrak (Lubelska Federacja Bardów) | od XX (2012) |
| Tomasz Momot (muzyk, dyrygent, aranżer) | od XXVII (2019) |
| Mirosław Haponiuk | III (1995) – VIII (2000) |
| Grzegorz Józefczuk (Gazeta Wyborcza) | IX (2001) – XIV (2006) |
| Andrzej Molik (Kurier Lubelski) | VIII (2000), XII (2004) – XIV (2006) |
| Bogusław „Bodek” Bojczuk (dyrektor FAMY) | XI (2003) – XIII (2005) |
| Walery Semeniuk | XVII (2009) – XVIII (2010) |
| Jolanta Sip (LFB) | XXVII (2019) |
W jury zasiadali także m.in.: Janusz Grzywacz, Anna Listowska, Piotr Śmiałowski, Aleksandra Stasiak, Robert Chmielewski, Cezary Listowski, Jacek Sadowski, Teresa Dras, Teresa Karbownik, Zbigniew Frączek, Leszek Olechnowicz, Krzysztof Tokarczyk, Grzegorz Obst, Joanna Przekocińska, Barbara Rabiega, Alicja Słupska, Andrzej Czernik, Adam Szabat, Grażyna Ruszewska, Piotr Selim.
6. Atrakcje towarzyszące
- Rajd rowerowy (EKOrajd) — ok. 50 km przez Roztocze, organizowany przez Józefowską Kawalerię Rowerową (od 2013; rekord: 65 km)
- Rajd pieszy / nordic walking — ok. 10 km z przewodnikiem
- Degustacja produktów regionalnych — koła gospodyń wiejskich
- Prezentacja dorobku twórców ludowych i wystawa rękodzieła (ŚDS, WTZ, stowarzyszenia)
- Stoiska Roztoczańskiego Parku Narodowego i Nadleśnictwa Józefów
- Lunapark dla dzieci
- Mecz piłki nożnej o Puchar Burmistrza Józefowa
- Akcja „ZasadzaMY się na śmieci” — wymiana surowców wtórnych (PET, puszki, makulatura) na sadzonki drzew (od 2022, z Nadleśnictwem Józefów)
7. Partnerzy i patroni
- Województwo Lubelskie („Lubelskie Smakuj Życie”) wraz z Urzędem Marszałkowskim w Lublinie — główny partner
- Gmina Józefów, Nadleśnictwo Józefów, Roztoczański Park Narodowy
- Józefowska Kawaleria Rowerowa, Spółdzielczy Zakład Gospodarczy w Józefowie
- Patroni medialni: Program III TVP Lublin, Polskie Radio Lublin, Katolickie Radio Zamość, Nowa Gazeta Biłgorajska, portal bilgorajska.pl
8. Ciekawostki i rekordy
- Najwięcej nominacji do Studenckiego Festiwalu Piosenki w Krakowie: XXX edycja (2023) i XXVI edycja (2018) — 2×3 nominacje (Atawizm, Patrycja Wilgos, Suma Pragnień)
- Największa frekwencja: XXXII edycja (2025) — kilka tysięcy widzów
- Jedyna odwołana edycja: 2020 (pandemia COVID-19)
- Najbardziej eklektyczny line-up: 2013 — od heavy metalu (Orchidea z Czech) po pop (Video)
- Najdłuższy rajd rowerowy: 2013 — 65 km przez Roztocze
- Mariusz Oziu Orzechowski: III miejsce w XII edycji (2004), I miejsce w XXIX (2022) — 18 lat później
- Pomysłodawca jest maratończykiem: Jan Kondrak biega maratony (3:11 w Krakowie)
9. Jan Kondrak — twórca formuły artystycznej
Jan Kondrak (ur. 25 lipca 1959 w Hrubieszowie) — bard, kompozytor, tekściarz, animator kultury. Absolwent polonistyki UMCS w Lublinie.
- 1985 — II nagroda na Studenckim Festiwalu Piosenki w Krakowie
- 1988 — założył piwnicę artystyczną „Kotłownia Biesiadna” (od 1999 Lubelska Federacja Bardów)
- 1993 — wymyślił formułę Festiwalu Kultury Ekologicznej w Józefowie; wielokrotnie go prowadził jako szef artystyczny
- 2012 — współzałożyciel Maratonu Lubelskiego
- 2020 — wydawnictwo Polihymnia wydało tom „Jan Kondrak. Piosenki”
- 2026 — tytuł „Zasłużony dla Gminy Józefów” oraz Srebrny Krzyż Zasługi
Nagrody: Grand Prix OSPA, nagroda główna OSET, laureat SFP Kraków, laureat KFPP Opole (za tekst), dwukrotny laureat FAMY, Złoty Indeks na 40-lecie SFP.
Lubelska Federacja Bardów
Założona w 1999 roku (od 1988 jako Kotłownia Biesiadna) formacja wykonująca poezję śpiewaną i piosenkę literacką. Stały gość festiwalu w Józefowie. Skład: Jan Kondrak, Marek Andrzejewski, Jolanta Sip, Piotr Selim, Katarzyna Wasilewska, Piotr Bogutyn, Michał Lewartowicz, Krzysztof Nowak, Tomasz Deutryk.
10. XXXIII edycja (2026)
Szczegóły programu, lista wykonawców oraz zasady konkursu (karta zgłoszeń) dostępne są na stronie organizatora.
Regulamin konkursu (skrót)
- Uczestnicy: soliści i zespoły od 15 lat — amatorzy i profesjonaliści rozpoczynający karierę
- Czas występu: zespoły 30 min, soliści 20 min
- Zgłoszenia: karta zgłoszenia + nagranie utworów (termin: ok. połowa lipca)
- Selekcja: Komisja Artystyczna powołana przez organizatora
- Nagrody: finansowe + nominacja do Studenckiego Festiwalu Piosenki w Krakowie
- Organizator zapewnia: scenę plenerową z profesjonalnym nagłośnieniem i oświetleniem, gorący posiłek dla uczestników konkursu
Opracowano na podstawie dokumentów Miejskiego Ośrodka Kultury w Józefowie, relacji prasowych (m.in. Kurier Lubelski, portal bilgorajska.pl, radiozamosc.pl, radio.lublin.pl) oraz archiwum wideo MOK.
